Жетістіктер

ЕҰУ ғалымдары ChatGPT-тің қазақ тіліндегі прототипін жасады
23.02.2024

Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ Жасанды интеллект ҒЗИ ғалымдары ChatGPT чат-ботының қазақ тіліндегі отандық аналогін жасап шығарды.

ЕҰУ ғалымдары мемлекеттік тілдегі жасанды интеллект жүйесін 5 айдың ішінде әзірледі. ChatGPT чат-ботының қазақстандық үлгісі үлкен көлемдегі деректерді талдай алады, сұрақтарға жауап береді, мәтіндер құра алады, сонымен қатар қазақ тілінің барлық морфологиялық және синтаксистік ережелерін біледі.

 «Біз қазақ тілінде бірінші ірі LLM тіл үлгісін жасадық. Жүйе нейрондық желі архитектурасы негізінде қазақ тіліндегі кез келген мәтінді түсінуге және өз біліміне сәйкес жауап беруге қабілетті. Біздің ChatGPT прототипіміз қазақ тілінің ережелерін түсінеді, әріптер мен  буындар, сөздер мен сөйлемдер арасындағы барлық тізбектерді есте сақтайды, сонымен қатар синтаксистік және грамматикалық тұрғыдан дұрыс әрі пайдаланушының сұранысына сәйкес келетін дәрежеде жауап бере алады», – деп атап өтті Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ «Жасанды интеллект» ғылыми-зерттеу институтының директоры Әлібек Барлыбаев.

Ғалымдар жүйенің қазақ әдеби шығармаларын, нормативтік құжаттамалар мен ғылыми материалдарды дайындау бойынша тәжірибелер жүргізіп көрді. Олар жасанды интеллект моделін білім беру үрдісінде қолдануды ұсынбақ. Чат-боттың білімін қажетті ақпаратты нақтылау үшін пайдалануға болады.  

«Мектеп оқушылары емтиханға дайындалу кезінде тесттегі кейбір ақпаратты, мәселен, математика теңдеуі немесе химиядағы терминді  түсінбеді делік. Өздері нақтылағысы келеді, бірақ олардың қасында мұғалім болмайды. Сондай кезде балалар жүйеге сұрақ қойып, өте тез және қысқа жауап алады. Содан кейін олар қосымша сұрақтар қоя алады. Бұл технологияны жалпы білім беретін курстарды жиі оқитын бастапқы курстардың студенттері үшін де пайдалануға болады», – деп атап өтті PhD докторы Әлібек Барлыбаев.  

Бүгінде ІТ саласындағы ғалымдар мен мамандар жобаның техникалық және серверлік мүмкіндіктерін нығайтып, одан әрі дамытуды жоспарлап отыр.

«Ғылым және бизнес: Қазақстанның инновациялық даму жолдары» атты ғылыми-инновациялық көрмеге «Жаңа асу» грантының иегері, кафедраның аға оқытушысы Амангелді Н.

Оқушылардың жетістіктері.

Монографиялар, оқулықтар және мақалалар Кинтонова А.Ж.2024 ж

Бетт көрмесі

Жасанды интеллект технологиялары кафедрасының доценті Алия Жексембайқызы Кинтонова Лондонда (Ұлыбритания) ең ірі халықаралық Bett-2023 көрмесіне барып, білім саласындағы соңғы технологиялармен және инновациялық шешімдермен танысты. Көрменің төрт күнінде 100-ден астам елден 800-ден астам компания бағдарламалық, аппараттық құралдар, қолданбалы және басқа да технологиялық шешімдерді қоса алғанда, білім беру саласындағы соңғы әзірлемелер мен инновацияларды ұсынды. Көрмеге қойылған өнімдерге робототехника, онлайн оқыту, геймификация, виртуалды және толықтырылған шындық, жасанды интеллект және т.б. кіреді. Бетт көрмесі бүкіл әлемнен мыңдаған келушілерді тартатын білім беру саласындағы басты оқиға болып табылады.

Магистранттардың біліктілігін арттыру

Кафедра магистранты Асылжан Сванов Белград ұлттық зерттеу университетінде 2021 жылдың "30" қыркүйегінен 2021 жылдың "08 қазанына" дейін "STEM-білім берудің өзекті мәселелері" біліктілігін арттыру курсынан өтті.

ҚР үздік магистранты

 Кафедра магистранттары Оналов Нұржігіт, Сванов Асылжан "ҚР үздік магистранты"республикалық байқауының жеңімпаздары атанды.

 

 Кафедраның шетелдік мамандары ретінде шетелдік серіктес университеттердің жетекші ғалымдары, соның ішінде 2021-2022 оқу жылында Стамбул техникалық университетінің (Стамбул, Түркия) PhD докторы, профессоры Ешреф Адали ОП 7м06112 - жасанды интеллект технологиясы магистранттарына сабақ өткізу үшін шақырылады.

Кафедра қызметкерлері бірнеше рет «ЖОО үздік оқытушысы» атағына ие болды:

• профессор Шарипбай А.А. (2005ж., 2010ж., 2021ж)
• доцент Кудубаева С.А. (2015ж )
• қауымдастырылған профессор Омарбекова А. С. (2015ж.)
• қауымдастырылған профессор Бекманова Г.Т. (2016ж.)
• доценттің м.а. Ниязова Р.С. (2018ж).

Оқытушылардың көпшілігі "мемлекеттік ұлттық ғылыми-техникалық сараптама орталығы" АҚ, "Оқулық орталығы" АҚ, "Дарын орталығы" АҚ (Шәріпбай А.А., Разахова Б. Ш., Омарбекова А. С., Кинтонова А. Ж., Төребаева Р. Д. және т. б.) тартатын сарапшылар және басқа да жоғары оқу орындарындағы мак төрағалары (Шәріпбай А. А., Бекманова г. Т., Разахова Б. Ш.) болып табылады.Кафедра қызметінде шетелдік жоғары оқу орындарымен халықаралық байланыстарды дамытуға ерекше көңіл бөлінеді.  Кафедра жақын және алыс шетелдің жетекші жоғары оқу орындарымен ынтымақтастық жасайды, соның ішінде: Беларусь мемлекеттік информатика және радиоэлектроника университеті (Минск, Беларусь Республикасы); Чех техникалық университеті (Прага, Чехия); Люблин техникалық университеті (Люблин, Польша); Стамбул техникалық университеті (Стамбул, Түркия); "МИФИ" ұлттық зерттеу ядролық университеті (Мәскеу, Ресей); Санкт-Петербург Ақпараттық технологиялар, механика және оптика ұлттық зерттеу университеті (Санкт-Петербург, Ресей).; Солтүстік Кавказ федералды университеті (Ставрополь, Ресей), Батыс Аттика университеті (Афина, Греция) және т. б. Темпус Промис LMPI Халықаралық жобаларын іске асыруға кафедра оқытушыларының белсенді қатысуы нәтижесінде Эразмус+ бағдарламасы аясында "Информатика" (екінші құзыреттілік), "есептеу лингвистикасы", "кәсіпорындардағы компьютерлік жүйелер мен желілерді басқару және қорғау жөніндегі әкімші"магистрлік бағдарламалары әзірленді., бұл академиялық ұтқырлықты дамытуға ықпал етеді.Шетелдік ғалымдармен және серіктес жоғары оқу орындарымен тәжірибе алмасу шеңберінде кафедраның ПОҚ заманауи ақпараттық технологиялар мен оқытудың инновациялық әдістемелерін зерделеу бойынша біліктілікті арттырудан өтеді. Савония (Финляндия) қолданбалы ғылымдар университетінің оқытушылары "бигдата" және "автоматтандыру жүйелеріндегі кеңейтілген басқару" курстарын оқыды; қолданбалы ғылымдар университетінің оқытушылары. Берлиндегі (Германия) Бойта "деректерді іздеу" және "Интернеттен деректерді сақтау және сұрау: XML және семантикалық технологияларға кіріспе"курстарын оқыды.

 Шетелдік ғалымдармен және серіктес жоғары оқу орындарымен тәжірибе алмасу шеңберінде кафедраның ПОҚ заманауи ақпараттық технологиялар мен оқытудың инновациялық әдістемелерін зерделеу бойынша біліктілікті арттырудан өтеді. Савония (Финляндия) қолданбалы ғылымдар университетінің оқытушылары «BigData» және «Advanced control systems in automation» курстарын; Beuth University of Applied Sciences Berlin (Германия) оқытушылары «Data mining» және «Storing and querying data from the web: introduction into xml - and semantic technologies» курстарын оқыды.

  

  

 Кафедраның ПОҚ шетелдік оқытушылардың дәрістеріне қатысты: профессорлар Никулин В.В. (Бингемтон университеті, АҚШ); Ляшевский С.Э. (Рочестер технологиялық институты, АҚШ), Хлебников М. В. (РҒА басқару мәселелері институты, Ресей), Тузовский А. Ф. (Томск политехникалық университеті, Ресей), Марков А. В. (Беларусь Мемлекеттік информатика және радиоэлектроника университеті, Беларусь Республикасы).

Ғылыми-әдістемелік жетістіктер

Кафедраның ПОҚ-ы білім алушылар оқу процесінде пайдаланатын бірқатар оқу-әдістемелік құралдардың, оқулықтардың, монографиялардың авторлары болып табылады. Бұл оқулықтар университеттің кітапхана қорында бар.